نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فریبرز کرمی فر ¹
• شهپر گراوندی ²
• یوسف محمدی فر ³
• سمانه سنجابی ¹

¹ گروه ترویج و آموزش کشاورزی

² گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی- دانشگاه رازی- کرمانشاه

³ 'گروه مدیریت و کارآفرینی

چکیده

پژوهش حاضر با رویکردی ترکیبی و نوآورانه، به نیازسنجی آموزشی فعالان بازاریابی دیجیتال کشاورزی از طریق تلفیق علم‌سنجی و تحلیل شبکه پرداخته است. در گام نخست، تحلیل کتاب‌سنجی مبتنی بر داده‌های پایگاه Scopus طی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ انجام شد. بررسی حدود ۹۰ سند علمی و تحلیل هم‌وقوع کلیدواژه‌ها در نرم‌افزار VOSviewer، خوشه‌های مفهومی و روندهای اصلی پژوهش در حوزه کاربردهای هوش مصنوعی در بازاریابی دیجیتال کشاورزی را ترسیم کرد. این نقشه مفهومی مبنایی برای ورود به مرحله دوم و تحلیل سیستمی مهارت‌ها قرار گرفت. در ادامه، با هدف شناسایی روابط نفوذ، وابستگی و نقش استراتژیک مهارت‌ها، روش MACTOR به‌کار گرفته شد. داده‌های این بخش از ۴۸ خبره منتخب به روش نمونه‌گیری ملاک‌محور گردآوری شد. نتایج نشان داد چهار بعد اصلی نیازهای آموزشی عبارت‌اند از: (۱) سواد و درک مفهومی هوش مصنوعی، (۲) مهارت‌های تعاملی و کاربردی چت‌بات‌ها، (۳) توانمندی‌های بازاریابی مبتنی بر هوش مصنوعی و (۴) تجاری‌سازی و خلق ارزش. تحلیل نفوذ–وابستگی نیز نشان داد «تحلیل و پیش‌بینی تقاضای بازار» و «تحلیل رفتار مصرف‌کننده» در ردیف پیشران‌های کلیدی قرار دارند، در حالی‌که مهارت‌هایی نظیر «مدیریت کمپین‌های دیجیتال» نقش واسطه‌ای میان پیشران‌ها و پیامدهای نهایی همچون «تعامل با مشتری» ایفا می‌کنند. افزون بر این، تحلیل همگرایی آشکار ساخت که «تحلیل داده‌های مشتری» و «شخصی‌سازی پیشنهادها» بیشترین همسویی را دارند و طراحی بسته‌های آموزشی یکپارچه و ترکیبی را ضروری می‌سازند. به طور کلی این پژوهش با عبور از فهرست‌سازی خطی مهارت‌ها، یک چارچوب سیستمی و مبتنی بر روابط قدرت و نفوذ ارائه داد که می‌تواند مبنای طراحی دوره‌های آموزشی آینده‌نگر، مرحله‌ای و داده‌محور برای توانمندسازی فعالان بازاریابی دیجیتال کشاورزی باشد. این چارچوب، اولویت‌های آموزشی را به‌صورت مبتنی بر شواهد تعیین کرده و نقشه‌ای عملی برای توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی در این حوزه فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• نیازسنجی آموزشی
• تحلیل شبکه
• علم سنجی
• بازاریابی دیجیتال
• کشاورزی

موضوعات

• آموزش کشاورزی

عنوان مقاله [English]

Assessing the Training Needs of Digital Agriculture Practitioners in Kermanshah Province in the Field of Artificial Intelligence: A Mixed-Methods Approach Using Scientometrics and MACTOR Analysis

نویسندگان [English]

• Fariborz karamifar ¹
• Shahpar Geravandi ²
• Yosef Mohamadifar ³
• Samaneh Sanjabi ¹

¹ Department of agricultural extension and education

² Department of Agricultural Extension & Education- Faculty of Agriculture, Razi university- Kermanshah

³ Department of management and entreprenurship

چکیده [English]

this study adopts an innovative mixed-methods approach to assess the educational needs of agricultural digital marketing professionals by integrating bibliometric analysis and network analysis. In the first stage, a bibliometric analysis was conducted based on Scopus-indexed documents published between 2019 and 2025. The examination of approximately 90 scientific documents and co-occurrence analysis of keywords using VOSviewer revealed the main conceptual clusters and research trends related to the application of artificial intelligence in agricultural digital marketing. This conceptual map provided the basis for the second stage, in which a systemic analysis of skills was carried out. In the next stage, MACTOR analysis was employed to identify relationships of influence, dependency, and strategic importance among the skills. Data for this phase were collected from 48 selected experts using criterion-based sampling. The findings indicated four main dimensions of educational needs: (1) AI literacy and conceptual understanding, (2) interactive and practical chatbot skills, (3) AI-based marketing competencies, and (4) commercialization and value creation. Influence–dependence analysis further showed that “market demand analysis and forecasting” and “consumer behavior analysis” are key driving factors, while skills such as “digital campaign management” serve as intermediary variables linking these drivers to final outcomes such as “customer engagement.” In addition, convergence analysis revealed that “customer data analysis” and “personalized recommendations” exhibit the strongest alignment, highlighting the need for integrated and hybrid training packages.

کلیدواژه‌ها [English]

• training needs assessment
• network analysis
• bibliometrics
• digital marketing
• agriculture