نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای گروه ترویج و آموزش کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

3 گروه اقتصاد، ترویج و اموزش کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22092/jaear.2026.372913.2106

چکیده

یکی از مهمترین چالشهای سازمانها در استقرار مدیریت دانش، شناسایی عوامل کلیدی موثر بر اجرای آن است؛ زیرا شناخت این عوامل ضمن تسهیل اجرای مدیریت دانش، از اتلاف منابع و ناکارآمدی برنامه ها جلوگیری میکند. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی، اعتبارسنجی و تبیین متغیرهای موثر بر پیاده‌سازی مدیریت دانش در مرکزهای خدمات کشاورزی انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه جمع آوری اطلاعات پیمایشی مقطعی است که با دیدمان آمیخته انجام شده و ترکیبی از روش کیفی با رویکرد داده‌بنیاد و روش کمی مبتنی بر اندازه گیریهای میدانی است. جامعه آماری تحقیق مشتمل بر خبرگان مدیریت دانش در سازمانهای زیربط بخش کشاورزی در خراسان رضوی میباشد. نمونه آماری تحقیق در بخش کیفی 27نفر که بطور هدفمند انتخاب شدند و در بخش کمی 147نفر که به روش سرشماری انجام گردید. بمنظور گردآوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه محقق ساخته از 96گویه در 3بخش بر مبنای طیف لیکرت پنج گزینه ای استفاده شد.علاوه بر روایی صوری پرسشنامه که توسط 16تن از اعضای هیات علمی دانشگاه تایید شد از روایی سازه(AVE=0/7) و برای پایایی از آلفای کرونباخ(ra =0/89) و پایایی ترکیبی(0/8=CR) استفاده شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و آزمون فریدمن در نرم‌افزارهایSPSS وSmart-PLS انجام شد. نتایج نشان داد که در عامل سازمانی؛ فرهنگ و سرمایه دانشی(β=0.724)، ساختار و نظام مدیریتی(β=0.751) و زیرساخت فناوری و مدیریت اطلاعات (β=0.731)، در عامل محیطی؛ ویژگیهای اقتصادی(β=0.872)، جمعیت شناختی(β=0.853) و اطلاعاتی و آموزشی (β=0.527) و در عامل فردی، ابعاد مهارتی (β=0.816) و انگیزشی (β=0.498) اثرمثبت و معناداری بر پیاده‌سازی مدیریت دانش داشتند. نتایج آزمون فریدمن نیزنشان داد که عامل سازمانی(MR=2/75) و متغیرهای فرهنگ و سرمایه دانشی(MR=2/09)، ویژگیهای اطلاعاتی و آموزشی بهره برداران(MR=4/35)، بُعد انگیزشی کارشناسان(MR=3/27)بالاترین اولویت را در پیاده سازی مدیریت دانش در مرکزهای خدمات کشاورزی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Influential variables for knowledge management in Khorasan Razavi agricultural service centers

نویسندگان [English]

  • hoda behboudi 1
  • seyed mahmood hoseini 2
  • seyed jamal Faraj Elah Hosseini 3

1 Ph.D. student, Department of Agricultural Extension and Education, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran

2 Professor of Agricultural Extension and Education Department, University of Tehran, Karaj, Iran

3 Department of Economics, Extension and Agricultural Education, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Successful knowledge management implementation depends on identifying the key factors that facilitate its adoption and improve organizational effectiveness.However,comprehensive evidence regarding these factors in agricultural service organizations remains limited.Therefore, this study aimed to identify,validateand explain the factors influencing KM implementation in Agricultural Service Centers of Razavi Khorasan ProvinceIran.Thestudy was applied in purpose and employed an exploratory mixed-methods design,integrating qualitative and quantitative approaches.The qualitative phase involved 27purposively selected knowledge management experts from organizations affiliated with the agricultural sector,while the quantitative phase included a census of 147specialists working in Agricultural Service Centers.Data were collected through semi-structured interviews and a researcher-developed questionnaire comprising 96 items measured on a five-point Likert scale.Face validity was confirmed by 16university faculty members,and construct validity(AVE = 0.70)Cronbach's alpha(α = 0.89),and Composite Reliability(CR = 0.80)demonstrated satisfactory validity and reliability.Data were analyzed using Confirmatory Factor Analysis,Partial Least Squares Structural Equation Modelingand the Friedman test.The results indicated that knowledge culture and intellectual capital (β = 0.724),organizational structure and management system(β = 0.751),information technology infrastructure andinformation management(β = 0.731),economic characteristics(β = 0.872),demographic characteristics(β = 0.853),informational and educational characteristics(β = 0.527), competency(β = 0.816),and motivation(β = 0.498)significantly influenced KM implementation.Friedman test results further showed that organizational factors(MR = 2.75),knowledge culture and intellectual capital(MR = 2.09),farmers' informational and educational characteristics(MR = 4.35),and experts' motivation(MR = 3.27)received the highest priorities.These findings highlight the critical role of organizational,environmental,and individual factors in successful KM implementation within Agricultural Service Centers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge Management
  • Agricultural Service Centers
  • Intellectual Capital
  • Information Technology
آل سیدغفور، م و نجف پور ، س.(1402). منش ملی ایرانیان و مسئولیت پذیری در حکمرانی. رهیافت های سیاسی و بین المللی، دوره 14، شماره3، صص 132-111.
اخوان، پیمان و باقری، روح الله. (۱۳۹۸). مدیریت دانش از ایده تا عمل. تهران: انتشارات آتی نگر، چاپ هشتم. اکرادی، س. حسین پور، م. کریمی، ح و بخشم، م. (1401). تاثیر مدیریت دانش بر عملکرد سازمانی با نقش میانجی استراتژی تمایز در شرکت‌های کشاورزی پارک علم و فناوری. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، دوره ۹، شماره ۱۷، صص 34-26.
پورفاتح، ن و خسروی پور، ب.(1401). ارزیابی وضعیت مولفه های مدیریت دانش سامانه ترویج کشاورزی. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. دوره14، شماره62. صص96-71.
تبیانیان، ح و محمودی، ن. (1401). فرهنگ سازمانی. کنفرانس بین المللی مدیریت، گردشگری و تکنولوژی. حسن زاده، محمد. رسولی، بهروز و جعفری، سمیه. (1401). مدیریت دانش در عمل: نقد و بررسی کتاب راهبرد دانش و مدیریت دانش. پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی، دوره 22، شماره 5، صص267-285.
جمال زاده، م. حسین زاده، ج. (1402) در پژوهشی با عنوان بررسی رابطه بین منابع انسانی و عملکرد سازمانی با نقش میانجی مدیریت دانش(سازمان جهاد کشاورزی استان کهگیلویه و بویراحمد). پایانامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور یزد.
سعدی، ح. عطایی، م. حبیبی، ف. نادری م، کریم و ع توکلی، ف. (1400). بررسی و تحلیل مهمترین چالش‌های ارتباط بین تحقیق و ترویج کشاورزی استان همدان. پژوهش های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 14، شماره4، صص 66-53.
شاه ولی، منصور. (1393). نظریه های نوین مدیریت (ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی). شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ اول. صفدری، ک. (1397). کتاب اصول و مبانی استراتژی‌های مدیریت دانش. همدان: انتشارات آرنا.
فیض آبادی، ی و مولایی، ن. (1396). تحلیل موقعیت مولفه های مدیریت دانش در سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. دوره9، شماره 43، صص 41-30.
طالبی، سعید، نگهداری سمیه و محمدجانی، فرزاد(1403). اعتبار سنجی تاثیر نظام اداری سازمان جهاد کشاورزی فارس و میانجی گری مدیریت دانش بر کیفیت آموزش کشاورزان. پژوهش های مدیریت آموزشی، دوره16، شماره71، صص82-70.
کمیته بهره وری وزرات جهاد کشاورزی. (1400). گزارش مسئله شناسی بهره وری وزرات جهاد کشاورزی. تهران: سازمان ملی بهره وری ایران و وزارت جهاد کشاورزی.
راحلی، ح و عیسی نژاد، ا. (1400). سیاستهای کشاورزی و توسعۀ روستایی. تهران: انتشارات تالاب، چاپ دوم.
عبادی بیوک آقا، ی.، میرهاشمی نسب،ا.ح.، ف، ک.(1401). بررسی اثر سبک رهبری، فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش بر قابلیت نوآوری و پیامدهای آن: مطالعه موردی کارکنان جهاد کشاورزی استان اردبیل، پایانامه کارشناسی ارشد. دانشکده کشاورزی، دانشگاه پیام نور واحد گیلان.
نیسی، م.، رضائی مقدم، ک.، فاطمی، م.، حیاتی، د.، نصیری، م.(1402). طراحی مدل مطلوب مدیریت دانش در شرکت های دانش بنیان کشاورزی. رساله دکتری تخصصی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.
Cheruiyot, J. Sang, N. Ng’etich ,F. (2020). Knowledge management practices, challenges and coping strategies adopted by public agricultural extension: a case of Nandi-hills sub-county, Nandi county, Kenya. Indian Journal Of Applied Research.8(4):19-21.
Heba Essam El, A.S(2019). Improving Agricultural Extension Services through Knowledge Management Practices in the Delta Region of Egypt: An Applied Study of Knowledge Management Model. Asian Journal of Agricultural Extension, Economics & Sociology.36(4): 45-67.
Gardeazabal, A. Lunt,T. Jahn,M. Verhulst,N. Hellin,J & Bram Govaerts. (2023). Knowledge management for innovation in agri-food systems: a conceptual framework, Knowledge Management Research & Practice, 21:2, 303-315 Short M,. Woodward-Greene. (2023).
Scalable Knowledge Management to Meet Global 21st Century Challenges in Agriculture. land Journal, 12(588): 2-19.
Mahalder, BK. Ahmed, MB. Bhandari, H. Salam, MU & Chakraborty, S. (2021). B-M Model for faramers knowledge management in increasing rice production. Know Ex Food and Agriculture Journal. Vol.2, No.1, 31-46.