نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ارکیده حیدرنژاد ¹
• سید سهیل قائم مقامی ²

¹ استادیارموسسه آموزش وترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات ،آموزش و ترویج کشاورزی،تهران،ایران

² استادیارگروه دامپزشکی، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

پیچیدگی‌های نظام سلامت دام و امنیت غذایی، بازنگری در ساختار آموزش تکنسین‌های دامپزشکی را ضروری ساخته است. نقش تکنسین دامپزشکی صرفاً به اجرای دستورات درمانی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از توانایی‌های ترکیبی شامل دانش، مهارت، دقت، مسئولیت‌پذیری، اخلاق حرفه‌ای و همکاری بین‌بخشی را دربرمی‌گیرد. این پژوهش با هدف تدوین الگوی شایستگی‌محور توسعه حرفه‌ای تکنسین‌های دامپزشکی، با رویکرد تحلیل وظایف شغلی دیکوم (DACUM) و با الهام از روش نظام‌مند و ساختاریافته توسعه برنامه درسی نورتون، در سال 1402 انجام شد. روش پژوهش، کیفی و کاربردی بود و داده‌ها از طریق روش‌های معتبر شامل تحلیل اسنادی، مصاحبه‌های هدفمند با خبرگان حوزه دامپزشکی، مشاهده مستقیم فعالیت‌های شغلی و تحلیل دقیق وظایف شغلی گردآوری شدند. به‌منظور اطمینان از انطباق مهارت‌ها با الزامات جهانی، نظام کدگذاری شایستگی‌های طبقه‌بندی بین‌المللی مشاغل ایسکو 2008 مورد استفاده قرار گرفت. این انطباق جهانی نه‌تنها اعتبار علمی و عملی الگوی تدوین‌شده را ارتقا می‌بخشد، بلکه درک متقابل از شایستگی‌ها و تسهیل فرصت‌های شغلی در سطح بین‌المللی را نیز فراهم می‌آورد. الگوی نهایی توسعه برنامه درسی، بر مبنای پنج مرحله کلیدی مدل نورتون شامل تحلیل نیازها، تعیین اهداف یادگیری، طراحی تجارب یادگیری مؤثر، تدوین استانداردهای عملکرد و ایجاد نظام ارزشیابی ساختاریافته، طراحی و ارائه شد. این پژوهش، تکنسین دامپزشکی را در سه حوزه اصلی طبقه‌بندی کرده و در این راستا ۲۴ تکلیف کاری کلیدی و ۱۹۶ مرحله کاری را برای شایستگی حرفه‌ای و ارزشیابی حرفه‌ای تکنسین‌ها و دستیاران دامپزشکی احصاء کرده است. تحلیل‌ها نشان دادند که عدم توجه به چنین معیارهایی، موجب افزایش خطاهای درمانی و مدیریت بهداشتی، اتلاف منابع و افت کارایی نیروها می‌شود. در نهایت، پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی استاندارد از شایستگی‌های موردنیاز، امکان بازطراحی برنامه‌های درسی، تدوین معیارهای مهارت ملی، بهبود ارزشیابی و گواهی‌دهی و ارتقای خدمات دامپزشکی را فراهم می‌کند و می‌تواند الگویی مناسب برای سایر مشاغل حوزه دامپزشکی باشد.

کلیدواژه‌ها

• تکنسین دامپزشکی
• شایستگی مهارت‌محور
• دیکوم
• تحلیل وظایف شغلی

موضوعات

• آموزش کشاورزی

عنوان مقاله [English]

A Competency-Based Model for Professional Development of Veterinary Technicians: A DACUM-Based Approach

نویسندگان [English]

• Orkideh Heidarnejad ¹
• Seyyed Soheil Ghaemmagami ²

¹ Assistant Professor, Institute of Agricultural Education and Extension, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO)

² Assistant Professor, Department of Veterinary Medicine, Agricultural Education and Extension Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.

چکیده [English]

The complexities of animal health and food security necessitate a fundamental restructuring of veterinary technician education. This applied qualitative study (2023) developed a competency-based model for professional development, utilizing the Developing a Curriculum (DACUM) approach and the systematic Norton model.



Research data were collected through triangulation, including document analysis, semi-structured interviews with experts, clinical observation, and rigorous job task analysis. Competency coding was aligned with the International Standard Classification of Occupations (ISCO-08) to enhance global validity and career mobility. Following the five key stages of the Norton model—needs analysis, objective setting, experience design, performance standards, and evaluation—the study categorized the veterinary technician’s role into three primary domains, identifying 24 key tasks and 196 work steps essential for professional competence.



Analysis indicates that the absence of standardized criteria significantly increases clinical and sanitary management errors, causes resource wastage, and reduces workforce efficiency. By establishing a framework of essential competencies, this research provides a robust template for curriculum redesign, national skill standardization, and improved credentialing. Implementing this model serves to enhance the quality of veterinary services and offers a scalable framework for professional development in veterinary-related fields.

کلیدواژه‌ها [English]

• Veterinary Technician
• Competency-Based Education (CBE)
• DACUM
• Job Task Analysis (JTA)
• Professional Development